Controle en handhaving van verplichte quarantaine en isolatie

 

Regelgeving

 

Het Vlaams Parlement keurde op 16/12/2020 het voorstel van decreet tot wijziging van het decreet van 21 november 2003 over het preventieve gezondheidsbeleid en van het decreet van 29 mei 2020 tot organisatie van de meldingsplicht en het contactonderzoek in het kader van COVID-19 goed. Hier vindt u het preventiedecreet.

 

Het Vlaams Parlement keurde op 08/01/2021 het besluit tot uitvoering van het decreet tot wiziging van het decreet van 21 november 2003 over het preventieve gezondheidsbeleid en van het decreet van 29 mei 2020 tot organisatie van de meldingsplicht en het contactonderzoek in het kader van COVID-19 goed. Hier vindt u het uitvoeringsbesluit.

 

Beide documenten treden in werking de dag na de publicatie ervan in het Belgisch Staatsblad.

Op 19 januari 2021 heeft het College van procureurs-generaal haar omzendbrief 06/2021 betreffende de richtlijnen m.b.t. de gerechtelijke handhaving van het ministerieel besluit van 28 oktober 2020 houdende dringende maatregelen om de verspreiding van het coronavirus COVID-19 te beperken zoals gewijzigd door de ministeriële besluiten van 1 november, 28 november, 11 december, 19 december, 20 december 2020, 21 december 2020 gewijzigd en aangepast aan de wettelijke wijzigingen van  24 december 2020, 12 januari 2021 en 14 januari 2021.

Klik hier voor de omzendbrief

 

Wat zijn de belangrijke wijzigingen van het preventiedecreet in het kader van de quarantaineverplichting en -handhaving?

 

  • Het Vlaamse preventiedecreet geeft arts-ambtenaren van Zorg en Gezondheid het mandaat om een bevel tot isolatie of quarantaine op te leggen aan patiënten en risicovolle contacten. Dit wordt in principe alleen gebruikt na overleg met betrokkene en zijn huisarts en met de mogelijkheid tot beroep.

  • Het Vlaamse preventiedecreet voorziet in een informatie-uitwisseling met de lokale besturen van de gegevens van de personen die in verplichte quarantaine moeten met het oog op de controle en de handhaving van de verplichte quarantaine.  Hierdoor krijgen de lokale besturen de tools in handen om deze controle en handhaving ook efficiënt te kunnen uitvoeren.

  • De lokale politie is bevoegd om inbreuken op zowel het COVID-19MB als op het preventiedecreet en het uitvoeringsbesluit vast te stellen en processen-verbaal op te stellen.  Onverminderd de bevoegdheden van de lokale politie kan de Vlaamse Regering ook ambtenaren aanduiden en belasten met deze taken.

 

Noodzakelijke stappen om gegevensoverdracht mogelijk te maken

 

Om de gegevensoverdracht in het kader van het preventiedecreet mogelijk te maken moet het lokale bestuur een protocol afsluiten met het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid.

Dit protocol vind je hier link.  Het ondertekende protocolakkoord kan vervolgens worden bezorgd aan het Agentschap door het op te laden via dit webformulier.

Als lokaal bestuur dien je de verantwoordelijke van de verwerking aan te duiden.  Dit is de persoon die de gegevens zal ontvangen. Per gemeente is er slechts één persoon aan wie de gegevens zullen worden overgemaakt. Deze persoon kan vervolgens, overeenkomstig de bepalingen van het protocol, de informatie overmaken aan de diensten/personen die zullen instaan voor de effectieve controle en handhaving van de quarantaineverplichtingen (voorbeeld: lokale politiezone). Overeenkomstig het protocol, zullen alle personen die instaan voor de effectieve controle ook een geheimhoudingsverklaring moeten ondertekenen. Deze moet samen met het protocol opgeladen worden via het webformulier.

Personeelsleden van de lokale politie zijn in hun functie reeds gehouden aan het beroepsgeheim en desgevallend het geheim van het onderzoek.  Zij moeten geen bijkomende geheimhoudingsverklaring meer ondertekenen.

Gelet op de bevoegdheid bestuurlijke politie van de burgemeester alsook gelet op de gevoeligheid van de gegevens gaat de Vlaamse overheid ervan uit dat de burgemeester van de gemeente wordt aangeduid als verantwoordelijke van de verwerking en de gegevens dus aan hem/haar worden bezorgd.

Gemeentebesturen die iemand anders willen opgeven, kunnen dat doen via dit webformulier.

De burgemeester dient voor de ondertekening van het protocol niet de gemeenteraad af te wachten.  Gelet op de hoogdringendheid kan hij/zij zich beroep op artikel 135 NGW.  Het besluit burgemeester dat hiertoe dient te worden opgemaakt en ondertekend vindt u op Vlaanderenhelpt.be.  Op deze wijze kan u als burgemeester onmiddellijk het protocol tekenen in naam van de gemeente en dit verzenden.  Het protocol en het besluit worden op de eerstvolgende gemeenteraad bekrachtigt.  Vanaf het ogenblik dat het protocol bij het Vlaams Agentschap van Zorg en Gezondheid is toegekomen, ontvangt de lokale verantwoordelijke van de verwerking dagelijks 2x de actuele lijst van personen binnen de gemeente die een quarantaine- of isolatieverplichting hebben gekregen, inclusief de contactgegevens en de periode van quarantaine. Klik hier voor het burgemeestersbesluit. Het burgemeesterbesluit is een  publicatieplichtig besluit te melden via de gebruikelijke flow aan het Vlaams Agentschap Binnenlands Bestuur.

Voor de overdracht van de data van de gemeente naar de lokale politie met het oog op de handhaving van de quarantainemaatregel (zie hieronder) moet geen bijkomend protocol ondertekend worden tussen de gemeente en de lokale politie. Het overmaken van de gegevens aan de politie werd expliciet opgenomen in het protocol dat de gemeente afsluit met het Agentschap Zorg en Gezondheid (zie artikel 4 van het protocol). Bovendien kan dit ook afgeleid worden uit artikel 47/1 van het preventiedecreet waar verwezen wordt naar artikel 135 NGW, waarbij de burgemeester als hoofd van de bestuurlijke politie wordt aangeduid als zijnde de persoon die bevoegd is voor de controle en de handhaving.


Voor vragen moeten de gemeentebesturen zich richten tot hun Functionaris Gegevensbescherming. Hij of zij kan vervolgens met vragen over het protocol terecht bij Frederik Dhondt, Functionaris Gegevensbescherming bij het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid,  frederik.dhondt@vlaanderen.be.

Welke data mogen gebruikt worden voor de controle en de handhaving ?

 

Privacy is en blijft belangrijk, ook tijdens de coronacrisis.  De privacywetgeving (met name de Algemene Verordening Gegevensbescherming, AVG of GDPR) is nog steeds van kracht. De inhoud hiervan heeft voorrang op eventuele crisismaatregelen van de Belgische overheid.  Het gaat immers om een Europese Verordening die voorgaat op nationale wetgeving.

 

Het is dus belangrijk om bij élke actie ten aanzien van de burger enkele basisprincipes goed in het achterhoofd te houden:

 

Medische gegevens

Test- en gezondheidsgegeven zijn medische gegevens.Wanneer deze gegevens te herleiden zijn tot een specifiek persoon zijn het zelfs bijzondere persoonsgegevens waar zich omzichtig mee moet worden omgesprongen.Het is verboden om deze bijzondere persoonsgegevens te verwerken (te gebruiken voor vb. controle en handhaving), tenzij er een uitzondering uit de wet geldt.Deze wetgeving moet strikt geïnterpreteerd worden.De Gegevensbeschermingsautoriteit, de bevoegde overheid die toeziet op het naleven van de GDPR, controleert nauwgezet de naleving ervan.

  • Niet-medische gegevens kunnen ook enkel verzameld worden als daarvoor een geldige rechtsgrond bestaat. 

  • In alle gevallen (medische gegevens of niet, toestemming of niet) moet élke verwerking “proportioneel” zijn.

 

Op dit ogenblik ontvangen de gemeenten en steden vanuit 2 verschillende doeleinden persoonsgegevens :

  • voor bronopsporing, clusteranalyse, quarantainecoaching, aandacht voor kwetsbare groepen en contacttracing krijgen gemeenten inzage in de gegevens uit de interne controletoren en de scripts en forms van de gedetecteerde indexpatiënten en hoog risicocontacten. 

  • voor controle en handhaving krijgt de gemeente een lijst van gegevens vanuit het dashboard van het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid.  Deze lijst geeft een overzicht van de mensen die op het grondgebied in de gemeente in quarantaine verblijven (op domicilieadres of op het adres waarop betrokkene heeft gemeld in quarantaine te verblijven).  De gemeenten krijgen de naam, voornaam, telefoonnummer en de adresgegevens.

 

De informatie van deze lijsten moet strikt gescheiden blijven.  De gegevens mogen enkel en alleen voor de beschreven doeleinden worden gebruikt en niet “gemixt” worden.  Op het terrein is dit niet evident :

  • dubbel contacteren van burgers :
    doordat in beide gevallen personen in quarantaine moeten worden bereikt, heeft dit onvermijdelijk tot gevolg dat (sommige) burgers verschillende malen worden gecontacteerd, zij het met een andere reden.   Het is daarom goed altijd de doelstelling van het contact helder en transparant te formuleren op een positieve wijze.  Beide hebben tot doel de covid-19 pandemie te bestrijden en in te dijken.  Je wordt als burger enerzijds gebeld om te informeren of je de opgelegde verplichtingen begrijpt en of je hierbij hulp nodig hebt.  Je kan anderzijds ook nog worden gecontacteerd (telefonisch of fysiek) om na te gaan of je alles goed opvolgt, dit voor je eigen veiligheid als die van je naasten en de algemene bevolking.  Dit gebeurt niet enkel bij jou maar ook bij de anderen, voor jouw veiligheid.

  • Voor de controle en de handhaving van testing en quarantaine krijgen gemeenten tot hiertoe géén informatie m.b.t. de oorzaak ervan, m.a.w. of betrokkene een besmette persoon (indexpatiënt) is, hoog risico contact (HRC) of in quarantaine moet na verlof in het buitenland (PLF).  De controle en handhaving kan zich dan ook niet focussen op één van deze doelgroepen.  Om efficiënt te werk te gaan, zet de gemeente dan ook best in op zachte en daarna effectieve controle en handhaving.     

 

Wie moet in quarantaine?

Personen die in verplichte isolatie/quarantaine moeten gaan :

1. Besmette personen (zogenaamde indexpatiënten);

 

2. De hoog risicocontacten, dit zijn personen die mogelijk met een besmet persoon in contact zijn geweest en waarbij het risico dus reëel is dat zij ook besmet zijn en het virus kunnen overdragen;

 

3. Verplichte quarantaine na verblijf van meer dan 48 uur in een rode zone of wanneer je een sms krijgt dat na evaluatie van je passenger locator form (PLF) dat je je moet laten testen en in quarantaine moet.

Alle personen die meer dan 48u. in het buitenland verbleven, dienen een PLF in te vullen.  Deze PLF worden geëvalueerd en van een risico-score voorzien.  Kom je uit een rode zone, dien je je altijd te laten testen en in quarantaine te gaan.  In andere gevallen kan de arts ambtenaar op basis van de risico-score beslissen om voor bepaalde personen ook een bevel tot isolatie/quarantaine voor te schrijven.  De betrokkene worden hierover geïnformeerd via sms.  De lokale besturen worden hiervan eveneens in kennis gesteld.

 

Voor meer informatie kan je terecht op

https://covid-19.sciensano.be/sites/default/files/Covid19/COVID-19_FAQ_travel_NL.pdf

 

 

Welke gegevens ontvangen de lokale besturen?

 

1.Gegevens die lokale besturen kunnen raadplegen in het kader van bronopsporing, quarantainecoaching, analyse van clusters, bijzondere aandacht voor kwetsbare personen/groepen en contacttracing

 

Lokale besturen hebben na het afsluiten van de samenwerkingsovereenkomst in het kader van het Besluit van de Vlaamse Regering van 13 november 2020 m.b.t. tot de subsidieregeling van lokale bronopsporing en contacttracing toegang tot de gegevens van indexpatiënten en hoog risico contacten in de interne controletoren, het uitbraakvolgsysteem en het scripts- en formsplatform.

Deze gegevens worden gebruikt voor de medische en maatschappelijke OPVOLGING van deze personen.

Belangrijk : Deze gegevens mogen ENKEL EN ALLEEN gebruikt worden voor de uitvoering van de opdrachten zoals deze werden opgenomen in de samenwerkingsovereenkomst met de bijlagen.  De gegevens kunnen in geen enkel geval gebruikt worden voor de controle, handhaving en sanctionering van de quarantaineverplichting !

 

2.Gegevens die lokale besturen ontvangen in het kader van het preventiedecreet

 

Vanaf de inwerkingtreding van het wetgevend kader en de ondertekening van het protocol, krijgt de verantwoordelijke van de verwerking van het lokaal bestuur (zie hoger) de gegevens van de personen die verplicht in quarantaine moeten.

Dit zijn de gegevens over :

  • de besmette patiënten (zogenaamde indexpatiënten);

  • de hoog risico patiënten die met mogelijk met besmette personen in aanraking zijn gekomen in daardoor quarantaineplicht hebben;

  • de personen die terugkeren na een verblijf in een rode zone van meer dan 48u.

  • de personen die terugkeren vanuit het buitenland en na evaluatie van hun ingevuld PLF een sms hebben verkregen met vermelding van de quarantaineplicht.

Van deze personen ontvangen zij volgende gegevens :

  • naam en voornaam,

  • telefoonnummer

  • het adres waar de persoon in quarantaine gaat

  • hoe lang die in afzondering moet leven.

  • datum van aanvang en einde van de quarantaine.

Deze gegevens – en enkel deze gegevens – kunnen gebruikt worden voor de controle, handhaving en sanctionering van de testing en de quarantaineplicht.

 

Opvolging van personen in verplichte quarantaine

 

Het is steeds de bedoeling om zoveel mensen te overtuigen en verplichten om de federaal opgelegde quarantaine- en testingverplichtingen na te leven.  Alleen wanneer we allemaal samen de opgelegde maatregelen respecteren kunnen we de coronapandemie beheersen en terugdringen.

 

De opvolging is bedoeld om te kunnen helpen bij het toepassen van de isolatie/quarantaine en sociale begeleiding te bieden.  Dit houdt onder meer volgende in :

  • mensen uitleggen waarom ze in isolatie/quarantaine moeten en wat dat betekent,

  • kijken of er redenen zijn waarom een persoon zijn isolatie/quarantaine niet kan doen of niet kan volhouden (bv. huisvestingsproblemen).

  • Vanuit sociaal-maatschappelijk of welzijnsperspectief quarantainecoaching aanbieden en hulp om de quarantaine vol te houden vb. hulp bij de boodschappen, kinderopvang, ….

 

Opgelet : zoals reeds vermeld kunnen gegevens die met het oog op de opvolging werden geraadpleegd, NIET gebruikt worden voor controle en handhaving ! Deze informatie kan enkel gebruikt worden in het kader van de bronopsporing, quarantainecoaching, detecteren van clusters en begeleiden van kwetsbare personen en groepen.

1.Door de zorgraden en COVID-19teams

 

De opvolging van patiënten gebeurt de medische expert in de zorgraad : lokale zorg- en welzijnswerkers hebben toegang tot de patiëntengegevens voor o.a. opvolging van de isolatie en quarantaine.

 

Op individuele basis kan de medische expert de gegevens ook delen, binnen gedeeld beroepsgeheim, voor sensibilisatie over de isolatie.

 

Stellen lokale welzijnswerkers vast dat een persoon flagrant zijn isolatie/quarantaine schendt en daarbij andere mensen blootstelt aan besmettingsrisico's, dan kunnen zij dat signaleren aan de dienst infectieziektebestrijding van Zorg en Gezondheid. Een ambtenaar-arts van Zorg en Gezondheid zal dan een bevel tot isolatie uitschrijven op basis waarvan controle en handhaving kan gebeuren.

 

2.Door lokale initiatieven optie 1 – besluit Vlaamse Regering 13 november 2020

 

De opvolging van patiënten kader tevens in de opdrachten zoals de lokale besturen deze zelf hebben opgenomen via de samenwerkingsovereenkomst die zij afsloten bij het Agentschap Zorg en Gezondheid in het kader van het besluit van de Vlaamse Regering van 13 november 2020 tot toekenning van een subsidie voor lokale bron-opsporing, quarantainecoaching en contacttracing. Vind hier meer informatie over contacttracing.

 

Controle en handhaving van de verplichting je te laten testen én in isolatie of quarantaine te gaan

Een maatregel is in de eerste plaats een maatregel die nodig is om de gezondheidscrisis te beheersen. Iedereen moet de nodige burgerzin opbrengen en daarin zijn verantwoordelijkheid nemen, zodat we met zijn allen solidair in die goede richting kunnen blijven gaan.

Naast het bieden van ondersteuning voor wie thuis moet blijven, is ook handhaving van de maatregelen noodzakelijk: om verdere besmetting te voorkomen, is het belangrijk dat mensen zich houden aan de verplichting om zich te laten testen en in afzondering of quarantaine te gaan.  

1.Door wie kan de controle worden uitgevoerd ?

 

De eerste controle vereist géén politiebevoegdheid.

 

Controle of iemand zich heeft laten testen en in isolatie en/of quarantaine is zoals opgelegd, kan dan eerst gebeuren door gemeentelijke ambtenaren (COL 6/2020 – blz. 64 ).  Deze term moet ruim worden geïnterpreteerd.  Het gaat hier over :

  • statutaire en contractuele personeelsleden van de gemeente (vb. gemeenschapswachten);

  • personeelsleden van het OCMW wanneer zij ter beschikking gesteld worden van of gedetacheerd worden naar de gemeente (vb. maatschappelijk werkers);

  • vrijwilligers die door de gemeente worden ingeschakeld voor deze opdracht;

  • agenten van politie en ambtenaren van de geïntegreerde politie.

 

Het lokale bestuur bepaalt autonoom hoe zij de controle zal organiseren.

 

Suggestie van verdeling van de werklast :

  • de aanvankelijke controles kunnen worden uitgeoefend door personeelsleden van de gemeente zoals hierboven beschreven, die een zachte aanpak kunnen verzekeren;

  • deze eerste controle kan telefonisch en/of fysiek gebeuren;

  • de lijst van personen die tijdens deze fase niet konden worden bereikt of waarvan na eerste contactname en/of een melding vermoed wordt dat betrokkenen zich niet houden aan de verplichte testing of quarantaine wordt overmaakt aan de lokale politie

  • de lokale politie doet controles op deze (verkorte) lijst m.h.o. op de handhaving en eventueel de sanctionering van de niet-naleving van de regels.

 

2.Hoe gebeurt de controle ?

Het is niet de bedoeling om een heksenjacht te starten op mensen die in quarantaine moeten.  Ook de controle zal in de eerste plaats gericht zijn om mensen op hun plicht te wijzen,  om sensibiliserend en informatie op te treden en in het kader van maatschappelijk welzijn hulp aan te bieden.

De controle kan telefonisch of fysiek gebeuren.

Wanneer tijdens de controle wordt vastgesteld dat :

  • personen niet kunnen worden bereikt op het adres waarop zij feitelijk in quarantaine moeten verblijven;

  • personen zich wetens en willens niet houden aan de verplichte quarantainemaatregelen

             kan overgaan worden tot handhaving/sanctionering.

  •         er meldingen of klachten zijn (vb. van de school van de kinderen, van de buren…)

kan overgaan worden tot concrete controle door de lokale politie m.h.o. op effectieve handhaving en sanctionering.

 

Sanctionering

 

Enkel de politiediensten kunnen overgaan tot het opstellen van een proces-verbaal, op basis van de eigen vaststellingen of de vaststellingen van een beëdigd vaststellingsambtenaar m.h.o. op het opleggen van een sanctie.

 

Het proces-verbaal wordt opgesteld op basis van het niet naleven van artikel 47/1 van het preventiedecreet.

De lokale politie treedt hierbij op overeenkomstig de richtlijnen vervat in COL 06/2020 van het College van procureurs-generaal, zoals gewijzigd op 19 januari 2021.

 

  • Voor de opsporing van de misdrijven kan de politie niet overgaan tot vaststellingen op heterdaad in de plaats waar de betrokken.  Zij mag zich dus zonder toestemming zich geen toegang verschaffen tot de verblijfplaats.  Andere vaststellingen op heterdaad zijn uiteraard wel mogelijk : betrokkene wordt aangetroffen buiten zijn quarantaine-verblijfplaats en bevindt zich niet in één van de uitzonderingen die bij wet voorzien zijn.

  • Er moeten voldoende (lees met elkaar overeenstemmende) vaststellingen zijn om tot proces-verbaal over te gaan.  Concreet : eenmaal langsgaan en aanbellen waarbij betrokkene de deur niet open doet, zal niet voldoende zijn.  De vaststellingen van de zachte controle samen met de controles van de lokale politie die met elkaar overeenstemmen kan dat wél.

vb. op verschillende tijdstippen en op verschillende wijze – die omstandig worden opgesomd - werd geprobeerd betrokkene op het quarantaineadres tevergeefs te bereiken waaruit kan afgeleid worden dat betrokkene niet voldoet aan de quarantaineverplichting)

 

Volgens de richtlijnen van de procureurs-generaal worden eerste overtredingen gesanctioneerd door een minnelijke schikking van 250 euro.  Wanneer er sprake is van recidive, dit is na een eerste vaststelling van een inbreuk, wordt overgegaan tot een rechtstreekse dagvaarding.

 

Onverminderd de toepassing van de in het Strafwetboek gestelde straffen, wordt de niet naleving van de quarantaineverplichting gestraft met een geldboete van 26 tot 500 euro en met een gevangenisstraf van acht dagen tot zes maanden of met een van deze straffen alleen (artikel 79 preventiedecreet).

 

Wat het optreden van de politiediensten betreft, moet daarnaast ook verwezen worden naar de

bindende rondzendbrief van het College van procureurs-generaal van 17 juni 2020  : deze omzendbrief bepaalt de strafrechtelijke richtlijnen: voor de opsporing en vervolging van inbreuken op het ministerieel besluit van 23 maart 2020 houdende dringende maatregelen om de verspreiding van het coronavirus COVID-19 te beperken, zoals gewijzigd door de ministeriële besluiten van 24 maart 2020 en 3 april 2020,

FAQ

Klik hier voor de FAQ.

#vlaanderenhelpt